تفاوت بدهکار و بستانکار

تفاوت بدهکار و بستانکار در حسابداری | انواع دفاتر و حساب ها | انواع ثبت | صورت های مالی

تعریف عمومی و بازاری و مصطلح بدهکار : باید پولی بپردازد

تعریف عمومی و بازاری و مصطلح بستانکار : باید پولی بگیرد ( طلب کار )

تعریف حسابداری بدهکار : گیرنده انتفاع

تعریف حسابداری بستانکار : دهنده انتفاع

تعاریف فوق هیچ کدام کامل نیست – تعاریف حسابداری بدهکار و بستانکار جمله ای و عبارتی نیستند ، بلکه ماهیتی هستند ؛ در زیر ماهیت بدهکار در حسابداری و ماهیت بستانکار در حسابداری را ذکر خواهیم کرد.

.

بدهکار و بستانکار ، در حسابداری دوطرفه، مدخل‌هایی هستند که در سندهای حسابداری و دفاتر حسابداری ایجاد می‌شوند تا اثرات ریالی رویدادهای مالی سازمان را ثبت کنند.

ماهیت بدهکار و بستانکار حساب‌ ها

حساب‌های دارای ماهیت بدهکار

به‌طورکلی، در حسابداری دوطرفه، حساب‌های زیر دارای ماهیت بدهکار هستند:

  • دارایی
  • پیش‌پرداخت
  • هزینه
  • بهای تمام شده
حساب‌های دارای ماهیت بستانکار

به‌طورکلی، در حسابداری دوطرفه، حساب‌های زیر دارای ماهیت بستانکار هستند:

  • بدهی
  • پیش‌دریافت
  • درآمد
  • حقوق صاحبان سهام

.

تفاوت بدهکار و بستانکار

ماهیت بدهکار ماهیت بستانکار
دارایی ها بدهی ها
هزینه ها سرمایه ها ( حقوق صاحبان سهام )
پیش پرداخت ها پیش دریافت ها
برداشت ها درآمد ها
بهای تمام شده

.

بدهکار و بستانکار به زبان ساده

تعریف بدهکار: در حسابداری به سمت راست هر حساب بدهکار گفته می‌شود.

تعریف بستانکار: در حسابداری به سمت چپ هر حساب بستانکار گفته می‌شود.

گروهای حساب در حسابداری به شرح ذیل است.

۱٫ دارایی
۲٫ بدهی
۳٫ سرمایه
۴٫ درآمد
۵٫ هزینه
۶٫ بهای تمام شده

با توجه به تعریف بدهکار و بستانکار :

به آنچه در سمت راست ترازنامه نشان داده می‌شود، حساب دارای ماهیت بدهکار

و به آنچه در سمت چپ ترازنامه گفته می‌شود حساب دارای ماهیت بستانکار گفته می‌شود.

بنابراین حساب‌های فوق از جهت ماهیت به دو دسته تقسیم می‌شوند :

  1. ماهیت بدهکار : دارایی – هزینه – بهای تمام شده
  2. ماهیت بستانکار : بدهی – سرمایه – درآمد

.

چنانچه حسابی دارای ماهیت بدهکار باشد :

افزایش در آن در طرف بدهکار (راست)‌ و کاهش در آن در طرف بستانکار (چپ) وارد می‌شود.

و لازم به ذکر است حساب دارای ماهیت بدهکار غالبا مانده بدهکار دارد.

.

چنانچه حسابی دارای ماهیت بستانکار باشد :

افزایش در آن در طرف بستانکار (چپ) و کاهش در آن در طرف بدهکار( راست) منظور می‌شود

و لازم به ذکر است که حساب با ماهیت بستانکار غالبا مانده بستانکار دارد.

.

انواع دفاتر حسابداری :

  1. دفاتر قانونی
  2. دفاتر اختیاری

دفاتر قانونی شامل :

  • دفتر روزنامه ( تمام فعالیتهای موسسسه به صورت کامل و مناسب در این دفتر ثبت می شود. )
  • دفتر کل ( تمام عناوین دفتر روزنامه به صورت مجزا و مستقل از یکدیگر طبقه بندی می گردد که به آن حساب T می گویند. )

دفاتر اختیاری شامل :

  • تعریف دفتر معین : این دفتر عناوین دفتر کل را به ریزتر تبدیل می نماید .
  • تعریف دفتر تفضیلی : این دفتر عناوین دفتر معین را به یک طبقه ریزتر تبدیل می نماید .

.

انواع صورت های مالی حسابداری

به طور کلی ۴ صورت مالی اساسی در حسابداری وجود دارد که انواع گزارش های مالی از آنها استخراج می شود.

  1. ترازنامه
  2. صورت جریان وجوه نقد ( صورت گردش وجوه نقد )
  3. صورت سود و زیان
  4. صورت سود و زیان جامع

.

این مقاله به مرور زمان تکمیل می شود…

در صورتی که سوال و یا ابهامی در ارتباط با مباحث حسابداری دارید ، در بخش نظرات مطرح نمایید.

این مقاله در گروه بورس مجموعه داده پردازان مدرن توسط مدیر محترم آقای سیدمحمدعلی میررضایی، جمع آوری ، ویرایش و اصلاح سازی شده است.

منابع گردآوری : ویکی پدیاحسابدارآموزش حسابداری – کارگزاری آگاه

42 Comments

  1. ممنون از زحماتتون.
    خیلی بدنبال مفهوم بدهکار و بستانکار بودم. از بین اینهمه عبارت که میتونه واضح تر مفهوم بدهکاری و بستانکاری رو برسونه واقعاً از حسن سلیقه اولین مترجم در انتخاب این کلمات تعجب می کنم.

  2. خیلی عالی بود لطفا در رابطه به ثبت روزنامه هم راهنمایی کنید

    • با سلام و احترام ، ممنون از حسن لطف شما.
      در ارتباط با ثبت روزنامه در حسابداری ، هر سوال و یا ابهامی دارید ذکر کنید تا به آن بپردازیم

  3. سلام و عرض ادب، ممنون از لطفتون اگر با مثال توضیح میدادین عالی می شد

  4. سلام و عرض ادب و احترام
    ضمن تشکر از مطالب مفید و جامعى که در این بخش گذاشته اید خواستم بپرسم اگر چند مورد هزینه در یک تاریخ در مورد یک حساب مثلأ اثاثه صورت گرفته باشد مى توان در دفتر روزنامه تحت همان عنوان حساب به صورت یکجا ثبت کرد یا اینکه باید همه هزینه ها به صورت جداگانه در همان تاریخ ثبت گردد؟
    سپاسگزارم

    • با سلام
      ضمن تشکر از محبت شما
      در ارتباط با سوال تان ، بستگی به نوع سیستم حسابداری شما دارد ؛
      از لحاظ قوانین حسابداری در صورتی که ثبت حسابداری برای چندین مورد مشابه به صورت جمع مبالغ اقلام باشد و یا هر یک به صورت جداگانه قبت شود فرقی ندارد ؛
      اما از لحاظ سیستم نرم افزاری حسابداری که استفاده میکنید ، سیستم گزارش گیری تان ، سیستم حسابرسی سازمان شما و دیگر موارد خاص ، میتواند فرق داشته باشد.

      به طور مثال ، در سازمان شما اگر ثبت های حسابداری علاوه بر نام و یا کد حساب ، همراه با پسوند هایی نیز هستند ، بسته به نوع پسوند می بایست چند ثبت جداگانه زد.
      مثلا ۳ مورد خرید لوازم داشتیم ،
      در حالت عادی می توان جمع مبالغ را گرفت و یک ثبت حسابداری زد به شکل :
      هزینه لوازم اداری : بدهکار
      بانک : بستانکار

      اما اگر هر کدام از این لوازم مربوط به یک منطقه مکانی جداست و شما برای هر منطقه یک پسوند دارید ، باید جدا ثبت بزنید
      یا اگر هر کدام از این لوازم مربوط به تنخواه قسمت های مختلف سازمان شما مانند تنخواه غذا و پذیرایی و تنخواه لوازم التحریر و تنخواه تاسیسات است و برای هر کدام پسوند خاصی در نظر گرفته اید ، باید ثبت های جداگانه ای بزنید.

      امیدوارم پاسخ مفید بوده باشه.
      موفق باشید

  5. سلام و خسته نباشید خدمت مدیر محترم
    من تا کنون دو پیام خدمت شما فرستادم ولى تا کنون پاسخى دریافت نکرده ام خواستم پیگیرى کنم که نظر جنابعالى را دریافت نمایم . از لطف شما بى نهایت ممنونم.

  6. سلام و احترام
    بسیار پاسخ روشن و دقیقى بود و مشکل من را حل کرد از اینکه وقت مى گذارید و راهنمایى مى فرمایید بى نهایت ممنونم .
    موفق و پیروز باشید

  7. با سلام و عرض ادب
    لطفأ در مورد نحوه ثبت هزینه هاى تنخواه گردان و نحوه تجمیع هزینه ها در دفتر روزنامه راهنمایى بفرمایید .
    سپاسگزارم

    • عرض سلام

      در ارتباط با تنخواه ، تنخواه گردان ها و ثبت های حسابداری پیرامون آنها دو بحث کلی داریم :

      ۱- وجهی که تحت عنوان تنخواه به تنخواه دار داده می شود که باید ثبت حسابداری داشته باشد.
      ۲- فاکتوری که از هزینه های انجام شده توسط تنخواه دار به امور مالی و حسابداری تحویل می دهد که این مورد نیز باید تسویه کننده مورد فوق باشد.

      وجه داده شده به تنخواه دار باید حساب تنخواه گردان را بدهکار و بانک را بستانکار کند.
      در زمان ارائه فاکتور هزینه :
      هزینه انچام شده بدهکار
      حساب تنخواه گردان بستانکار
      با ثبت فوق ، تسویه وجه ی که به تنخواه دار داده شده بود صورت میگیرد.

      در پایان دوره مالی ، می بایست حساب تنخواه گردان به طور کامل تسویه و بدون مانده ( مانده = ۰ ) باشد.

      در صورتی که در پایان دوره مالی تنخواه دار وجه ی دارد که هزینه ای انجام نداده ، به حساب شرکت واریز می نماید ، بانک بدهکار و حساب تنخواه گردان بستانکار می شود و این چنین حساب تنخواه گردان تسویه و مانده آن صفر خواهد بود.

      موفق باشید

  8. عرض سلام خدمت مدیر محترم
    ضمن تشکر از اطلاعات مفیدى که در خصوص دفتر روزنامه در اختیار گذاشتید خواستم بپرسم که آیا درج شماره روزنامه(شماره ردیف) در ستون مربوطه در دفتر روزنامه اجبارى است یا اختیارى ؟ همچنین در صورت صدور چک بابت بدهى شرکت در صورتیکه تاریخ وصول چک دوره بعدى مالى (سال بعد) باشد چگونه در دفتر روزنامه ثبت مى شود ؟

    • با سلام
      ثبت اسناد دریافتنی در دوره قبل
      ثبت وصولی چک و بدهکار کردن بانک و بستانکار کردن اسناد دریافتنی در دوره جدید

  9. سلام و عرض ادب و احترام
    خواستم بپرسم در صورتیکه چکى از طرف شرکت در مورد هزینه هاى شرکت صادر شود ولى گیرنده چک در تاریخ سررسید چک آن را نقد نکند و پس از آن به بانک مراجعه و چک را نقد نماید براى ثبت این فعالیت مالى در دفتر روزنامه ملاک تاریخ چک است یا تاریخ نقد کردن چک ؟
    از اینکه توضیح مى فرمایید بسیار سپاسگزارم .

    • با سلام و احترام شما می بایست در زمان صدور چک حساب اسناد پرداختنی را بستانکار و حساب هزینه که انجام داده اید را بدهکار

      و سپس هر روزه صورت مغایرت بانکی بگیرید

      و در تاریخی که چک پاس شود حساب بانک را بستانکار و حساب اسناد پرداختنی را بدهکار نمایید

  10. سلام خالصانه خدمت مدیر محترم
    از پاسخ جامع و کامل جنابعالى بى نهایت سپاسگزارم
    اطلاعات بسیار خوبى را ارائه فرمودید .

  11. استاد گرامى سلام واحترام
    خواستم بپرسم که آیا درج شماره روزنامه (شماره ردیف)
    در دفتر روزنامه اجبارى است یا اختیارى؟
    سپاسگزارم

    • عرض سلام
      بعید میدونم شماره ردیف برای ثبت های دفتر روزنامه الزامی باشه

      نهایتا جواب قاطعانه این سوال رو باید یک حسابرس بده

  12. استاد گرامى سلام
    سئوالى را دررابطه با نحوه ثبت فعالیت مالى صدور یک چک توسط شرکت بابت بدهى با تاریخ سررسید در دوره مالى بعدى پرسیده بودم . جنابعالى پاسخ فرمودید:
    ثبت اسناد دریافتنى در دوره قبل و ثبت وصولى چک و بدهکار کردن بانک و بستانکار کردن حسابهاى دریافتنى در دوره جدید
    با توجه به اینکه چک بابت بدهى صادر شده إیا به عنوان اسناد پرداختنى ثبت نمى شود ؟
    با پوزشح

    • کاملاً درسته تمامی اوراق بهادار و مدارک متداول حقوقی که بار مالی داشته باشند جزو اسناد دریافتنی و پرداختنی محسوب می‌شوند

  13. سلام مجدد و عرض ادب و احترام
    در صورتیکه مبلغى به عنوان رهن جهت اجاره محل کارگاه به موجر پرداخت شده باشد لطفأ نحوه ثبت این فعالیت مالى را در دفتر روزنامه توضیح بفرمایید .
    ممنونم

    • جهت ثبت حسابداری مربوط به رهن می‌بایست
      حسابی تحت عنوان سپرده ودیعه بدهکار و بانک بستانکار شود
      حساب سپرده در صورتهای مالی نمود دارد
      اما در صورت سود و زیان نمی‌آید زیرا هیچ درآمد و هزینه‌ای توسط این ثبت شناسایی نمی شود
      در صورتی که گیرنده رهن هستید و شما مالک ملک می باشید می بایست
      حساب سپرده ودیعه رهن را بستانکار و بانک خود را بدهکار نمایید

      و در زمان اتمام مهلت قرارداد در هر حالت فوق ثبت مربوطه را برعکس نمایید

  14. با سلام و احترام
    ضمن پوزش از طرح سئوالات به صورت جداگانه و مقطعى ، خواستم از خدمت شما بپرسم که آیا حساب تتخواه گردان زیر مجموعه حسابهاى هزینه است یا باید یک حساب سرفصل برایش تعریف شود ؟
    سپاسگزارم

    • حساب تنخواه گردان حساب هزینه است
      هزینه جاری
      که در صورت سود و زیان نمود خواهد داشت

  15. مدیرمحترم سلام و عرض ادب
    از پاسخ و توضیحات ارائه شده بسیار ممنونم .
    کاملأ روشن و مفهوم است .
    فقط یک مورد بى پاسخ باقیمانده که اگر بفرمایید دردفتر روزنامه درج شماره ردیف (شماره روزنامه) اجبارى است یا اختیارى ، بسیار سپاسگزار خواهم بود .

    • با سلام و احترام خدمت شما
      شماره‌گذاری یا ردیف گذاری برای ثبت های دفتر روزنامه الزامی نیست

  16. با سلام و احترام خدمت استاد گرامى
    ضمن تشکر ویژه به خاطر توضیحات خوبتان
    خواستم بپرسم اگر آخر سال تنخواه تسویه شده باشد و در آخر سال تنخواهى جهت ایام تعطیلات سال نو در اختیار مسئول مربوطه قرار گیرد این فعالیت مالى چگونه در دفتر روزنامه سال قبل ثبت مى گردد .
    سپاسگزارم

    • تنخواه در پایان سال می میبایست تسویه گردد
      اگر برای تعطیلات هم می‌خواهید تنخواه بدهید باید در سال جدید ثبت حسابداری به خورد

  17. عرض سلام و احترام
    خواستم لطف کنید بفرمایید اگر چک هاى صادره از طرف شرکت مدت دار نبوده و به روز باشد و حداکثر با یک روز تاخیر نقد شوند ، میتوان تاریخ برداشت از حساب را ملاک ثبت دفتر روزنامه گذاشت و ثبت تاریخ صدور چک را در دفتر ثبت نکرد . قبلأ توضیح داده بودید که پس از صدور چک این فعالیت در دفتر روزنامه به صورت حساب اسناد پرداختى بستانکارو حساب هزینه مربوطه بدهکار نشان داده میشود و پس از پاس شدن چک حساب بانک بستانکار و حساب اسناد پرداختنى بدهکار مى گردد .
    بسیار ممنونم

    • با سلام و احترام
      چک به روز که مدت نداشته باشد باید به‌صورت درگیر شدن بانک ثبت حسابداری بخورد
      یعنی به محض صدور چک به روز ، با نک بستانکار خواهد شد.

      چکهای مدت دار نیز در تاریخ سررسید چک می بایست بانک بستانکار گردد ولو اینکه چک را گیرنده نقد نکند

  18. سلام و احترام خدمت مدیر محترم
    ابتدا لازم مى دانم از اینکه در برابر سئوالات متعدد اینجانب صبر و شکیبایى نشان مى دهید سپاسگزارى نمایم . حقیقت امر این است که من از توضیحات حضرتعالى بسیار مطلب آموختم و همه را در انجام امورحسابدارى به کار مى برم .
    سئوالى که هم اکنون با آن مواجه هستم این است که آیا اگر در پایان سال براى تسویه تنخواه وجهى لازم باشد از طرف تنخواه گیر به شرکت برگردانده شود باید حتمأ به بانک پرداخت شود و یا مى تواند وجه را به صندوق امور مالى تحویل نماید .
    مضافأ آیا وجوه نقد موجود در صندوق الزامأ در آخر سال باید به حساب بانکى شرکت واریز شود ؟
    ممنونم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *